Schengen vizesi nedir?

Schengen vizesi tek bir ülkenin vizesi değildir. Schengen alanına dâhil ülkeler iç sınır kontrollerini kaldırdıkları için vizeyi de ortak kurallarla veriyorlar: başvuruyu tek bir ülkenin konsolosluğu alır, verilen vize kural olarak alanın tamamında geçerli olur. Bu ortak kural kitabının adı Vize Kodu — resmî adıyla 810/2009 sayılı Tüzük.

En yaygın tip tekdüze vize, yani C tipi. Verdiği hak şudur: 180 günlük her dönemde en fazla 90 gün kalmak. Bu bir takvim kuralı değil, kayan bir penceredir: herhangi bir güne bakıldığında, o günden geriye doğru 180 günün içinde 90 günden fazla kalmamış olmanız gerekir.

Vizenin geçerlilik süresi ile kalış hakkı aynı şey değildir. Bir yıl geçerli çok girişli bir vize, bir yıl kalabileceğiniz anlamına gelmez; kalış hakkı yine 90/180 kuralına tabidir ve izin verilen gün sayısı vizenin üzerinde ayrıca yazar.

İki istisnayı baştan ayırmak gerekiyor, çünkü ikisi de sık karıştırılıyor:

• Sınırlı bölgesel geçerli vize (LTV): yalnız onu veren ülkede ya da vizede belirtilen ülkelerde geçerli olan istisnai vize. Avrupa Komisyonu istatistiklerinde ayrı bir sütun olarak yayımlanıyor ve bu sitedeki tablolarda da ayrı duruyor.
• Ulusal vize (D tipi): 90 günden uzun kalışlar için — öğrencilik, çalışma, aile birleşimi. Schengen vizesi değildir ve harcı ayrıdır. iDATA'nın İtalya tarifesinde ulusal vize harcı, Schengen harcından ayrı bir satır olarak duruyor.

Konsolosluk harcı AB mevzuatıyla belirleniyor ve Schengen ülkeleri arasında değişmiyor: 12 yaş ve üstü için 90 avro, 6–12 yaş için 45 avro, 6 yaşından küçükler için harç alınmıyor. Bu tutarlar 2024 yılında yürürlüğe girdi.

Ama kasada ödediğiniz rakam bu değil. Türkiye'den yapılan başvurularda evrak aracı bir başvuru merkezine teslim ediliyor ve o merkezin her başvurudan aldığı, seçemediğiniz bir hizmet bedeli var. İkisi tek bir toplamda birleşiyor:

Bu ayrım, "Schengen vizesi 90 avro" cümlesiyle yola çıkan birinin neden bambaşka bir rakamla karşılaştığının tek cevabı. Harç konsolosluğa gider ve tarifesi mevzuatla bellidir; hizmet bedelini aracı kurum alır ve başvurudan vazgeçilse de iade edilmez.

Hangi ücretler kimlerden alınmaz?

Vize Kodu m.16/4 bazı başvuru sahiplerini harçtan muaf tutuyor. Muafiyet harca ilişkindir; başvuru merkezinin hizmet bedeli ayrı bir kalemdir ve muafiyet kapsamında olup olmadığı ancak o kurumun kendi tarifesinden anlaşılır. Kodun saydığı başlıca gruplar:

• 6 yaşından küçük çocuklar,
• okul öğrencileri, üniversite öğrencileri, lisansüstü öğrenciler ve eğitim amaçlı seyahatte onlara eşlik eden öğretmenler,
• bilimsel araştırma amacıyla seyahat eden araştırmacılar,
• kâr amacı gütmeyen kuruluşların düzenlediği etkinliklere katılan, 25 yaşını aşmamış temsilciler.

Başvurunun iki adresi var ve ikisini de siz seçmiyorsunuz. Vize Kodu m.5 hangi ülkeye başvuracağınızı belirler: ana varış ülkeniz — birden çok ülkeye gidiyorsanız en uzun kalacağınız ülke, süreler eşitse ilk gireceğiniz ülke. m.6 ise hangi temsilciliğe başvuracağınızı belirler: ikametgâhınızın bağlı olduğu konsolosluk.

Türkiye'de Schengen ülkelerinin vize kararı verdiği 5 şehir var: Ankara, İstanbul, İzmir, Edirne, Bursa. Bu liste, konsoloslukların Avrupa Komisyonu'na kendi bildirdiği verilerden çıkıyor — her ülkenin hepsinde temsilciliği olduğu anlamına gelmez.

"Senin konsolosluğun" diye tek bir cevap yok

Yetki alanlarını konsoloslukların kendi sayfalarından derlediğimizde çıkan sonuç şu: 81 ilin 81 tanesinde yetkili konsolosluk ülkeden ülkeye değişiyor. Yani soru ancak il ve ülke birlikte sorulduğunda cevaplanabilir; yalnız ili soran bir arayüz sessizce yanlış cevap verir.

Doğrulanmış örnek: İzmir'de oturan biri Almanya için İzmir'e, İspanya için İstanbul'a, Avusturya için Ankara'ya bağlı. Aynı kişi, aynı adres, üç farklı şehir.

Bu bir merak konusu değil: yetkili olmayan temsilciliğe yapılan başvuru reddedilebilir ve ödenen harç iade edilmez. Yetki alanı listesini birincil kaynaktan doğrulayamadığımız ülkelerde bu sitede tahmin yürütülmüyor, "veri yok" yazıyor.

2025 yılında Türkiye'deki Schengen konsolosluklarına 1.268.376 tekdüze vize başvurusu yapıldı; 183.196 başvuruya vize verilmedi.

Bu sayının paydası dikkat ister. Avrupa Komisyonu red oranını "başvuru"ya değil karara bağlanan başvurulara böler: verilen + LTV + verilmeyen. Aradaki fark, aralık ayında yapılıp ocakta sonuçlanan dosyalardır. Payda seçimi sonucu değiştirdiği için bu sitede oran hiçbir yerde yeniden hesaplanmıyor; konsolosluk satırlarında Komisyon'un yayımladığı değer olduğu gibi taşınıyor.

Yüksek red oranı "kötü konsolosluk" demek değildir. Oranı başvuran profili, dosya kalitesi ve sezon birlikte belirliyor; üstelik başvuracağınız konsolosluğu seçme hakkınız da yok. Tablo bu yüzden bir seçim aracı değil, beklenti aracı.

① 90 gün, "üç ay" değildir. Kural gün sayar. Ay hesabıyla planlanan bir seyahat, 31 günlük aylarda sessizce sınırı aşabilir ve fazla kalış sonraki başvurularda kaydınıza işler.

② Başvuru merkezi konsolosluk değildir. Merkezler evrak alır ve iletir; vize kararı vermezler. Bir merkezin ek hizmetlerini satın almak — özel banko, erken saat, salon — dosyanın sonucunu etkilemez. Bunu merkezlerin kendi sayfaları da söylüyor; burada tekrarlanmasının sebebi, ücret listelerinin sonucu etkileyecek bir öncelik satın alıyormuş izlenimi verebilmesi.

③ Vizenin geçerlilik süresi kalış hakkı değildir. Beş yıl geçerli bir vize, beş yıl kalabileceğiniz anlamına gelmez; 90/180 kuralı her hâlde işler.